Den Haag
- De stad en haar iepenpopulatie
- Iepziekte in Den Haag
- Injecteren van Dutch Trig® en het saneringsprogramma
- Behandelingsresultaten
- Succesvolle combinatie van sanering en preventieve behandeling
- Trends in ziektegevallen
- Publieke opinie en betrokkenheid
- Tot gevolg: een groen en sfeervol Den Haag
De stad en haar iepenpopulatie
Den Haag is de stad waar de Nederlandse overheid al sinds de Middeleeuwen gehuisvest is. Uit een totale populatie van ongeveer 100.000 iepen in het stadsgebied staan er ongeveer 20.000 langs straten en kanalen en nog eens 10.000 komen voor in parken en bosachtige gebieden. Dit alles valt onder de zorg van de gemeente.
De iep representeert 30% van alle straatbomen in de stad. Zo dichtbij de kust is de iep een van de weinige bomen die de zoute zeewind kan weerstaan en ook nog in staat is om te groeien in de zware omstandigheden van de stad. Daarbovenop komt dat deze boomsoort al eeuwen deel uitmaakt van de Nederlandse geschiedenis in de stad. Het is een zeer karakteristieke boom in het stadsaanzicht.
Iepziekte in Den Haag
In de jaren 90 zocht de gemeente naar een oplossing voor de iepziekteramp. Op dat moment verloor de stad jaarlijks duizenden iepen aan iepziekte. Elk jaar ongeveer 7% van het totaal (zie grafiek 1). Deze plaag bleef niet alleen beperkt tot het verlies van oude en waardevolle stadsiepen. Ook de kosten voor verwijdering en vervanging van de zieke bomen waren elk jaar zeer hoog.
Injecteren van Dutch Trig® en het saneringsprogramma
In 1995, 1996 en 1997 is de preventieve Dutch Trig® behandeling geïntroduceerd en is de bruikbaarheid en effectiviteit van deze biologische behandeling beoordeeld. De resultaten van de behandelingen waren zeer bevredigend. Ze toonden een enorme afname van iepziekte onder de behandelde straat- en parkiepen. Deze positieve resultaten hebben er in 1998 voor gezorgd dat de parkwachten van de stad een grootschalig injectieschema hebben opgezet waarin ongeveer 8.500 van de 30.000 bomen zijn opgenomen om vanaf dat jaar geïnjecteerd te worden.
Door een beperkt budget was het niet mogelijk om alle iepen te injecteren. De selectie heeft zich gericht op bomen die het dichtst bij de kust staan, langs hoofdwegen, kanalen, pleinen en op (oude) bomen met een historische waarde (monumentale bomen). Dit injectieschema is in 1999 uitgebreid met nog eens 500 bomen en omvatte in 2000 zo’n 10.000 bomen.
Samen met het injectieschema is een saneringsprogramma van kracht gegaan. Dit hield in dat iepen in de stad tijdens het groeiseizoen diverse keren gecontroleerd werden op iepziekte; er zo snel mogelijk zieke iepen en iepen-haardhout verwijderd en vernietigd werd en verloren iepen werden gelijk vervangen met alleen maar resistente klooniepen.
Behandelingsresultaten
De resultaten van deze acties, zoals te zien in grafiek 1, laten zien dat de ziektegevallen in Den Haag aanzienlijk daalden vanaf het moment dat het Dutch Trig® injectieschema startte.
Dat Dutch Trig® injecties succesvol zijn tegen iepziekte wordt geïllustreerd door het feit dat de ziektegevallen een directe daling van 7% laten zien in de totale groep, 0,7% in 1998, 0,3% in 1999 en maar 0,16% in 2000 bij de met Dutch Trig® behandelde bomen.
Hoewel van de 30.000 stadsiepen slechts 10.500 iepen worden behandeld met Dutch Trig® is een daling van de totale ziektegevallen zichtbaar. Deze daling is zeer waarschijnlijk veroorzaakt door de lage ziektegevallen onder de met Dutch Trig® behandelde bomen (waarvan de resultaten ook opgenomen zijn in de totale ziektegevallen).
Succesvolle combinatie van sanering en preventieve behandeling
Sanering alleen kan niet voorkomen dat een iep sterft aan iepziekte. De hierboven geschetste succesvolle afname van de ziektegevallen is veroorzaakt door een combinatie van de saneringspogingen en het injectieprogramma van de met Dutch Trig® behandelde iepen. Als alleen Dutch Trig® werd geïnjecteerd, zonder een fatsoenlijke sanering, zou het ziektecijfer hoger zijn omdat door wortelcontact overgebrachte infecties snel grote aantallen bomen rondom de zieke boom zouden doen sterven. Zelfs als zij behandeld zijn met Dutch Trig® .
Trends in ziektegevallen
De bomen die in het eerste jaar behandeld zijn en vervolgens verwijderd als gevolg van iepziekte (58 uit 8.539) zijn bijna allemaal ten prooi gevallen aan oude iepziekte-infecties in oude jaarringen en door infecties veroorzaakt door wortelcontact. Met behulp van microscopisch onderzoek naar de historie van de boom zijn er verkleuringen gevonden in het vaatweefsel van de boom, veroorzaakt door iepziekte-infecties in eerdere jaarringen.
In steden waar Dutch Trig® voor het eerst wordt toegepast is het ziektecijfer altijd hoger dan in steden waar het injectieprogramma al een aantal jaren loopt. Dit verschil wordt veroorzaakt door het feit dat in het eerste jaar bomen die wel al geïnfecteerd zijn maar nog geen ziekteverschijnselen vertonen, wel geïnjecteerd worden en desondanks verloren gaan aan iepziekte. Wanneer het injectieprogramma wordt voortgezet, verdwijnen de zieke bomen met als resultaat een constante daling in het ziektecijfer onder de geïnjecteerde bomen omdat er geen nieuwe zieke bomen ontstaan in de met Dutch Trig® behandelde groep.
In het geval van Den Haag, waar een groot aantal al geïnfecteerde bomen in 1998 is uitgevallen, was het verliescijfer in 1999 gedaald tot slechts 27 bomen uit bijna 9.000 en liep het zelfs verder terug naar slechts 17 bomen (waarvan 15 door wortelcontact) uit 10.665 behandelde bomen in 2000.
Publieke opinie en betrokkenheid
Naast het injecteren en het saneren is in 1997 door de stadsparkwachten een actie ‘Hart voor een boom’ gestart om bij de inwoners interesse en bewustwording voor stadsbomen en hun waarde te stimuleren. Dit initiatief werd gesteund door velen, met als gevolg dat een groot aantal inwoners zich beschikbaar stelde om de stadsbomen in de gaten te houden om zo schades, ziekten en plagen te kunnen melden.
Het besluit van de gemeente om vanaf 1998 zo’n groot aantal iepen te beschermen werd door veel inwoners met veel blijdschap ontvangen. Als gevolg van de ‘Hart voor een boom’ actie ontstonden er in verschillende wijken Straatbomen-actiecomités Deze comités slaagden er zelfs in om geld in te zamelen, nodig om het injectieprogramma uit te breiden met hun straten om zo ook hun eigen iepen te beschermen tegen iepziekte.
Tot gevolg: een groen en sfeervol Den Haag
Den Haag heeft zich ten doel gesteld het verlies van de waardevolle stadsiepen te beperken door een sanerings- en injectieprogramma in te stellen en door publieke interesse te genereren voor stadsbomen. Ondanks de altijd maar voortdurende discussies of iepbescherming en injecteren nodig is laten de resultaten een duidelijke daling zien van het aantal bomen dat ten onder gaat aan iepziekte. De gemeente zet derhalve haar pogingen om iepen te beschermen met alle mogelijke middelen voort en breidt ze uit, ondersteund door boomverzorgers, de inwoners en politici die allemaal genieten van een groen en sfeervol Den Haag.
